لیاقت-رشادت-سربلندی-توانایی-افتخار-نجابت

کتاب بازیهای بومی ومحلی لرستان شامل 170 بازی است که با تلاش فرید ومصطفی بهرامی در 282 صفحه توسط انتشارات سیفا منتشر شده است . 

استان لرستان - کتاب بازیهای بومی ومحلی لرستان به همت دبیران ورزشی گروه تربیت بدنی وتندرستی آموزش وپرورش لرستان منتشر شد .

به گزارش خبرنگار خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) – منطقه لرستان، کتاب بازیهای بومی ومحلی لرستان شامل 170 بازی است که با تلاش فرید ومصطفی بهرامی در 282 صفحه توسط انتشارات سیفا منتشر شده است . گفتنی است کتاب بازیهای محلی وبومی لرستان با رویکردی نو وطراحی نوین چاپ شده است.

منبع: لرنا

آشنایی با برخی بازیها

بازي هاي محلي استان لرستان:بازی پنج قاچی

قبل از شروع بازی هر یک از بازیکنان ۵ ریگ جمع آوری می نمایند. در صورتی که بازیکنان دونفر باشند، فردی که نوبت اوست تمام ریگ ها را(۱۰ ریگ) در دست خود گرفته و آهسته به هوا پرتاب می کند تا کنار هم روی زمین قرار گیرد. سپس شخص پرتاب کننده ، ریگ ها را با دقت نگاه می کند تا برای شروع بازی فاصله آنها را از یکدیگر بسنجد . معمولا ریگ هایی که فاصله شان از بقیه کمتر است  برای شروع بازی انتخاب می شوند. برای بازی بهتر ، بایستی فاصله ریگ ها از یکدیگر بگونه ای باشد که بتوان یک بند انگشت را به آسانی از بین آنها عبور داد، وقتی به این ترتیب ریگهای نزدیک به هم انتخاب شدند ، بازیکن با ضربه دست یکی از ریگ ها را به ریگ دیگری می زند . سپس باید  تلاش نماید تا با دقت تمام همان ریگ را بگونه ای با دست بر دارد که ریگ دیگر به هیچ وجه تکان نخورد. هر گاه به این ترتیب هر ۱۰ ریگ بازی را از زمین بردارد ،بازی را برده است و اگر از پنج ریگ حریف خود ۱ یا ۲ یا ۴ ریگ را بردارد نصف بازی را برده است . یک نوبت کامل برنده شدن را اصطلاحا یک ((مر))  و نصف یک مر را ((تیل)) می گویند. هر گاه ضمن  برداشتن یکی از ریگ ها ، ریگ نزدیک یا چسبیده به آن نیز تکان بخورد فرد باریکن ، بازی را باخته است . همچنین اگر هنگام پرتاب آنها در ابتدای بازی ، ریگ ها به همدیگر برخورد نکنند ، نوبت بازی با حریف مقابل است .

بازي هاي محلي استان لرستان:بازي گوم زایس

تعداد بازیکنان این بازی دو نفر است که هر نفر ۱۶ عدد ریگ (جمعا ۳۲ ریگ)برای بازی تهیه می کند . روی زمین هر کدام از بازیکنان ۴ گودال (به اندازه مشت بسته دست ) روبروی خود می کنند (جمعا ۸ گودال باید کنده شود) و درون هر گودل ۴ ریگ می اندازند تا گودال ها پر شود کسی که زودتر چهار گودال خود را پرکند ، شروع کننده بازی خواهد بود .

بازیکنی که شروع کننده است ابتدا از اولین گودال مربوط به خود ۴ ریگ بر می دارد تا انها را به ترتیب داخل گودال های دیگر بیاندازئد . بازیکن وقتی به گودال حریف خود می رسد باید یک دانه ریگ داخل گودال او انداخته و ریگ های طرف مقابل را از داخل گودال وی بر دارد و این کار را تا زمانی که ۴ خانه  مربوط به خودش تمام شود ادامه می دهد . در این زمان حریف مقابل بازی را شروع می کند و به همین شکل عمل می کند . هر زمان ریگ های بازیکن اولی در گودال های مربوط به حریف مقابل تمام شود، دوباره یک دانه ریگ گذاشته ، بقیه را در گودال های  یار مقابل می اندازد .

      اگر مثلا در یکی از گودال های یار مقابل سه عدد ریگ باشد و بازیکن اولی یک ریگ به سه ریگ گودال آن اضافه نماید و در صورتی که آن ریگی که اضافه می کند ، آخرین ریگ باشد اصطلاحا سر گاو او را خورده است و هرگاه بازیکن اولی تعداد ریگ های هریک از گودال هایش یکایک به ۴ عدد برسد ، اصطلاحا گاوهایش زائیده است و بدین ترتیب تعداد ریگ های خارج از گودال هر کس نسبت به حریف مقابل بیشتر باشد او بازی را برده است .

بازي هاي محلي استان لرستان:بازي نتور

تعداد بازیکنان این بازی بین 8 تا 12 نفر می باشند . ابتدا دو گروه تشکیل می شود و هر گروه یک نفر را بعنوان سردسته  یا سرگروه انتخاب می کنند تا با قرعه نوبت را انتخاب کنند. گروهی که حق انتخاب را در قرعه به طرف مقابل باخته باید سرهایشان را به حالت مشورت به یکدیگر نزدیک کنند.

قبل از شروع بازی نیز شرط می کنند که دسته برنده (حمله کننده) به هیچ وجه سوار بر دوش سر دسته گروه بازنده (خوابیده) نشود.

       طریقه بازی بدین گونه است که گروه مهاجم سعی نماید با حمله به افراد رقیب (که حلقه زده وسر در گریبان دارند) به هر طریق ممکن سوار بر دوش یکی از نفرات (به غیر از سردسته ) حریف شوند . سردسته گروه خوابیده نیز وظیفه دارد ضمن گردش در اطراف یاران خود به دفاع از آنان پرداخته و مانع از سوار شدن افراد حریف بر گرده نفرات خودی شود. سر دسته گروه خوابیده هنگام دفاع سعی در زدن قوزک پای نفرات حریف می کند  ؛ اگر وی موفق به  زدن قوزک پای یکی از افراد مقابل شود ، دسته مقابل باید جای خود را با افراد  خوابیده  عوض کنند .  هرگاه یک نفر از دسته ایستاده و مهاجم بتواند بر دوش یکی از افراد گروه حلقه زده  سوار شود و با فشار پشت او را خم کند ؛ دسته خوابیده بازی را باخته اند و باید در همان موقعیت و شرایط خود (حلقه زده و دایره وار) باقی بمانند.

بازي هاي محلي استان لرستان: بازی کوشک صلاخ

تعداد نفرات اين بازی ۶ نفراند .ابتدا بازيکنان در دو دسته سه تايی بين خود قرعه کشی می کنند . آنگاه سه نفر از بازيکنان دسته اول پشت به پشت همديگر خم شده و دست های خود را از ميان پاهايشان عبور داده و به يکديگر قفل کرده يا اصطلاحا قلاب می کنند. در اين هنگام سه نفر دسته دوم شروع به پشتک زدن های پی در پی بر روی نفرات دسته اول که دولا شده اند می کنندو اين کار را آنقدر ادامه می دهند تا بالاخره يکنفر در اين ميان تحمل نياورده و اصطلاحا بسوزد و بازنده شود . زمانی که يک نفر از گروه پشتک زن ببازد، اين گروه جای خود را با گروه خم شده عوض می کنند و بازی به همين منوال توسط گروه پشتک زن جديد ادامه می يابد.

بازي هاي محلي استان لرستان:بازی دار، دارو

تعداد نفرات این بازی جفت هستند که به دو دسته مساوی تقسیم می شوند. قبل از هر چیزی برای بدست گرفتن نوبت بازی قرعه کشی می کنند . گروه بازنده روی زمین دایره ای را رسم نموده و درون ان می نشینند .سردسته گروه برنده چشم سر دسته گروه بازنده را می بندد و در این هنگام بازیکنان دسته برنده در جایی خودشان را مخفی می کنند . سپس سر دسته گروه برنده چشم سر دسته گروه بازنده را می گشاید و اطراف را برای یافتن افراد مخفی شده جستجو می کند. از سویی نیز بازیکنان دسته مخفی شده سعی می نمایند از فرصت ها استفاده نموده و به داخل دایره نزدیک شوند و افراد دسته مقابل را که درون دایره نشسته اند کتک زنند.

افراد گروه نشسته در دایره فقط می توانند با داد و فریاد از خود عکس العمل نشان دهند بگونه ای که سر دسته اشان متوجه فریاد انان گردد و جهت حمایت از آنان به درون دایره باز گردد .لذا گروه نشسته در دایره فریاد می زنند : دار، دارو- دار ، دارو. با فریاد انان سر دسته اشان به حمایت از انان برخواسته و سعی می کند با زدن قوزک پای افراد مقابل بازی را ببرد، در صورتی که سردسته موفق به زدن قوزک پای یکی از افراد مقابل گردد ، دو گروه جای خود را با یکدیگر عوض نموده و بازی به همین منوال  ادامه می یابد .

بازي هاي محلي استان لرستان: بازی خرمن چوش

اين بازی بيشتر در شب های تاريک انجام می شود و تعداد بازيکنان آن نيز بايد زوج باشند تا بدو دسته مساوی تقسيم گردند. يکی از بازيکنان ابتدا چوبی را به همه نشان داده و سپس ان را به نقطه ای دور پرتاب می کند . همه بازيکنان برای پيدا کردن چوب دستی به تکاپو می افتند . هرگاه يکی از هر دو دسته چوب را بيابد، پايش را بر روی آن قرار داده و فرياد می زند: خرمن چوش ) من چوب را پيدا کرده ام)به محض اينکه ديگر بازيکنان صدای او را شنيدند به طرف او می دوند . افراد دسته برنده ( دسته ای که چوب را پيدا کرده اند) از نقطه ای که چوب را يافته اند تا نقطه ای که چوب را پرتاب کرده اند ، بر دوش گروه بازنده سوار شده و بازی به همين منوال ادامه می يابد.

بازي هاي محلي استان لرستان:بازی اچل مچلو ،گله حالو مرده ره،کی می چرو

این بازی ۲۰ نفره اجرا می شود و در آن ابتدا بازکنان پشت سر هم صفی را تشکیل می دهند و یک نفر را بعنوان سر دسته انتخاب می نمایند. سردسته سنگی را در کف دست افراد می گذارد. کسی که در بغل دست فردی که سر دسته ، سنگ کف دستش نهاده است باشد،باید زود متوجه شده به محض حرکت او با پا از پشت به او بزند . در این موقع آن فرد مجبور است سنگ را به سر دسته برساند تا سردسته نیز این سنگ را در کف دست بازیکن دیگری بگذارد.

 هرگاه هنگام گذاشتن سنگ در کف دست یکی از بازیکنان ، نفر بغل دستی او متوجه این کار نشود ، شخص سنگ را برداشته و فرار می کند و این بار بازیکن بغل دست او باید بدنبال او دویده و سنگ را از دستش بگیرد.

 اگر شخص سنگ بدست بتواند فرار کند و خود را به مقصد یعنی دالگه(محلی که قبل از شروع بازی بعنوان محل مورد قرار داد انتخاب می شود) برساند، شخص تعقیب کننده او را بایستی بر کول خود سوار نموده و تا محل قرار گرفتن صف بازیکنان سواری دهد. در صورتی که شخص تعقیب کننده موفق به گرفتن سنگ شود ، آن دیگری او را بر دوش خود سوار نموده و به صف بازیکنان می رساند و بازی به همین ترتیب تا به آخر ادامه می یابد.

بازي هاي محلي استان لرستان:بازی ستاره شیپ شیپ

تعداد بازیکنان این بازی بایستی زوج یا جفت باشند تا بدو دسته مساوی تقسیم شوند. ابتدا یک دسته در نقطه ای ایستاده و نفرات دسته مقابل نیز در جایی قرار می گیرند تا هر دو دسته بتوانند صدای همدیگر را بوضوح بشنوند.

 افراد دسته  اول برای خود نامی از بین اشیا انتخاب می کنند ) مثلا یکی کشمش ، یکی تفنگ و یا سنگ و....) سپس این دسته با صدای بلند خطاب به دسته دیگر فریاد می زنند :  ستاره شیپ ، شیپ   در این موقع دسته مقابل پاسخ می دهند : شیپ گاز بدر ، شیپ گاز بدر . نفرات دسته اولی فریاد می زنند : دایی اومده، دایی اومده . افراد دسته مقابل پاسخ می دهند : چی چی آورده ، چی چی آورده . دسته اولی جواب می دهند (مثلا ) تفنگ آورده  و سپس دسته مقابل درخواست می کنند : تفنگ بیاد ، تفنگ بیاد  .

 فردی که نام تفنگ برای خود انتخاب کرده به نزد دسته مقابل می رود و یکی از افراد آنها را از محل استقرارشان تا محل دسته خودشان بر دوش خود سوار کرده و سواری می دهد و بازی تا به آخر به همین منوال ادامه می یابد.

بازي هاي محلي استان لرستان:بازي كرو

تعداد بازیکنان این بازی باید زوج و از ۴ نفر کمتر نباشند. افراد به دو دسته مساوی تقسیم می شوند و یک دسته در داخل دایره (که قبلا با چوب یا گچ روی زمین کشیده شده است) و دسته دیگر به قید قرعه در خارج از دایره قرار می گیرند. افراد  داخل دایره باید مرتب در حالت حرکت و راه رفتن باشندو افراد خارج از دایره در حالی که یک پایشان را بالا گرفته اند (لنگرو) متناوبا به داخل دایره حمله برده و با دست به یکی از افراد داخل آن بزنند.

 درصورتی که به یکی از افراد داخل دایره ضربه ای وارد شود ، او و یارانش باید همچنان در داخل دایره باقی بمانند . هرگاه یکی از افراد خارج از دایره که بصورت تک  پایی حمله می نمایند،  یک پایش را بزمین بگذارد ،او ویارانش باید جای خود را با افراد داخل دایره عوض نمایندو بازی به همین منوال ادامه می یابد

بازي هاي محلي استان لرستان:ترفه بازی

ترفه بازی از جمله بازی های زمستانی است که  در بین بچه های روستا و عشایر لرستان بیشتر متداول و مرسوم است. تعداد بازیکنان آن ده نفر است که به دو دسته ۵ نفری تقسیم می شوند .

یک دسته در میان دایره ای که به شعاع  ۵ متر روی زمین رسم شده ، می ایستند و هر کدام رشته طناب یا کمربندی در زیر پای خود قرار می دهند. دسته ۵ نفری دیگر در بیرون دایره قرار گرفته و مرتبا در اطراف افراد قرار گرفته در میان دایره با سرعت می چرخند و سعی می کنند کمربندها را از زیر پای انها بردارند. هرگاه یکی از ۵ نفر دسته خارج از دایره موفق به برداشتن رشته طناب یا کمربند شود ، با آن به جان افراد داخل دایره می افتند و شروع به زدن آنها می کنند.افراد داخل دایره که حق ندارند از دایره خارج شوند هنگام فرار از ضربات طرف مقابل سعی می نمایند با پا به قوزک پای حریف خارج از دایره بزنند تا خود را از این موقعیت رها نمایند. اگر کسی از افراد  داخل دایره موفق به زدن قوزک پای یکی از افراد خارج از دایره شود ، بازی متوقف و بازیکنان دو دسته جای خود را عوض می نمایند و بازی به همین منوال ادامه می یابد.

بازي هاي محلي استان لرستان:بازی سه پر

تعداد بازيکنان اين بازی بايستی جفت باشد(مثلا شش نفر) که به دو دسته مساوی تقسيم می شوند . بازيکنان ابتدا نقطه ای را روی زمين مشخص می کنند و از آنجا سه پرش يکجا انجام می دهند و آن را اندازه گيری می نمايند. دسته سه نفری بعدی هم از همان نقطه، يکجا سه پرش انجام می دهند. پس از اندازه گيری پرش ها نفرات دسته ای که بيشتر پريده باشند، سوار بر کول نفرات دسته بازنده می شوند و سواری می گيرند.

بازي هاي محلي استان لرستان:گوبازی

گو بازی بازی ای  دو نفره است که هر کدام از دو نفر يک سنگ  صاف و تخت از قبل برای خود انتخاب می کند. علاوه بر آن يک سنگ گرد کوچک نيز بنام گو (Gu) برای اين بازی لازم است.

بازيکنان ابتدا سنگ گو را به روی زمين پرتاب می کنند و بعد به نوبت با سنگ خود به گو می زنند. هرکس موفق شود با سنگ خود گو را بزند يا اينکه سنگش به گو نزديکتر باشد ، می تواند يک بار هم با سنگ خود به سنگ ديگری بزند .اگر بازهم موفق شد که سنگ بازيکن حريف را بزند ، فاصله سنگ خود را با گو با  پا اندازه می گيرد .هرگاه فاصله سنگ بازيکن برنده با گو بعنوان مثال ۱۰ گام باشد ،وی ده امتياز از رقيب خود برده است .حد نصاب امتيازات وهمچنين جايزه يا مجازات بازی بسته به توافق بازيکنان قبل از بازی مشخص می گردد.

بازي هاي محلي استان لرستان:بازی کور و گردله

تعداد نفرات اين بازی بايد حتما جفت باشند. بازيکنان برای تعيين نوبت خود ابتدا با سکه ای شير يا خط می اندازند . گروهی که نوبت به انها نرسيده است ، بشکل چهارپايه می ايستند و فردی که بعنوان سر دسته انان انتخاب شده ، رشته نخی بدست يکی از آنها داده دور تا دور آنها را می بندد و يک سر نخ را به دست خود می گيرد. گروه مقابل که در اطراف نفرات خوابيده گردش می کنند، بايد سعی نمايند تا سوار بر کتف آنان شوند و سر گروه آنان نيز با پای خود سعی می کند تا به قوزک پای انها بزند.

هرگاه در اين بين پای سردسته به پای يکی از افراد يورش کننده برخورد کند ، آنان بازی را باخته و بايستی به جای افراد خوابيده قرار گيرند. ولی هرگاه يکی از افراد ايستاده سوار بر کتف يکی از افراد خوابيده شود ، سرگروه دسته خوابيده حق زدن ندارد و بايد دسته خوابيده همچنان در موقعيت خود باقی بمانند و بازی به همين طريق ادامه پيدا می کند.

بازي هاي محلي استان لرستان: بازی خرمن چوش

اين بازی بيشتر در شب های تاريک انجام می شود و تعداد بازيکنان آن نيز بايد زوج باشند تا بدو دسته مساوی تقسيم گردند. يکی از بازيکنان ابتدا چوبی را به همه نشان داده و سپس ان را به نقطه ای دور پرتاب می کند . همه بازيکنان برای پيدا کردن چوب دستی به تکاپو می افتند . هرگاه يکی از هر دو دسته چوب را بيابد، پايش را بر روی آن قرار داده و فرياد می زند: خرمن چوش ) من چوب را پيدا کرده ام)به محض اينکه ديگر بازيکنان صدای او را شنيدند به طرف او می دوند . افراد دسته برنده ( دسته ای که چوب را پيدا کرده اند) از نقطه ای که چوب را يافته اند تا نقطه ای که چوب را پرتاب کرده اند ، بر دوش گروه بازنده سوار شده و بازی به همين منوال ادامه می يابد.